NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI
- Tak, urząd skarbowy może poznać transakcje kryptowalutowe z danych otrzymanych z banku, ze zgłoszeń do GIIF i wymiany informacji z innymi państwami, a od 2026 r. z raportów DAC8.
- Raporty DAC8 obejmują transakcje od 1 stycznia 2026 r., a giełdy złożą pierwsze z nich do 30 czerwca 2027 r.
- Podatek z PIT-38 za 2020 r. przedawnia się 31 grudnia 2026 r., ale wszczęcie postępowania karnego skarbowego może ten termin zawiesić (art. 70 Ordynacji podatkowej).
- Czynny żal chroni przed karą tylko wtedy, gdy trafi do urzędu przed jego pierwszą czynnością zmierzającą do ujawnienia czynu (art. 16 § 5 KKS).
Wiele osób sprzedało kryptowaluty w latach 2020–2025 i nie złożyło PIT-38. Część z nich do dziś nie dostała żadnego pisma z urzędu. Nie znaczy to, że urząd o sprzedaży nie wie albo się nie dowie. Danych ma coraz więcej, a ogranicza go przede wszystkim przedawnienie. Artykuł opisuje stan prawny na 28 października 2026 r. Jeśli pismo już przyszło, sprawdź, jak odpowiedzieć na wezwanie z urzędu skarbowego w sprawie kryptowalut.
Skąd urząd skarbowy wie o sprzedaży kryptowalut
Urząd nie ma jednej bazy wszystkich transakcji kryptowalutowych. Korzysta z kilku źródeł. Po jedne sięga dopiero w postępowaniu, inne dostarczają mu danych bez udziału podatnika.
Przelewy między kontem a giełdą
Każda wpłata na giełdę i każda wypłata na konto zostaje w historii rachunku. Urząd nie zagląda jednak na bieżąco do prywatnych kont. Bank udostępnia mu dane o rachunku dopiero w postępowaniu podatkowym, na pisemne żądanie naczelnika urzędu skarbowego (art. 182 § 1 Ordynacji podatkowej).
Najpierw urząd musi wezwać samego podatnika, żeby przekazał te informacje albo upoważnił urząd do ich pobrania (art. 183 Ordynacji podatkowej). Do banku zwraca się dopiero wtedy, gdy podatnik nie odpowie albo poda dane niepełne. Historia przelewów trafi więc do akt tak czy inaczej, najwyżej o krok później.
Zgłoszenia do GIIF powyżej 15 000 euro
Giełdy wpisane do polskiego rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych (VASP) były instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Musiały zgłaszać wpłaty, wypłaty i transfery środków powyżej równowartości 15 000 euro. Zgłoszenia trafiały do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, czyli GIIF (art. 72 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy).
Gdy GIIF podejrzewa przestępstwo skarbowe, sam przekazuje te informacje organom Krajowej Administracji Skarbowej (art. 106 ust. 1 ustawy AML). Szef KAS może też wystąpić o nie z wnioskiem (art. 105 ustawy AML). Takie materiały mogą potem posłużyć jako dowód w postępowaniu podatkowym (art. 181 Ordynacji podatkowej).
Od 1 lipca 2026 r. polskie VASP nie działają, o czym piszę w tekście o zakończeniu działalności VASP. Dla lat 2020–2025 to źródło nadal ma znaczenie, bo zgłoszenia dotyczą właśnie tamtych transakcji.
Rachunki za granicą i wymiana danych CRS
Polska automatycznie przekazuje innym państwom dane o rachunkach swoich rezydentów i dostaje od nich takie same dane. Podstawą jest ustawa z 9 marca 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami. Wspólny standard raportowania (CRS) obejmuje rachunki w zagranicznych bankach i innych instytucjach finansowych, a nie same kryptoaktywa.
Od 2026 r. wymiana objęła także pieniądz elektroniczny przechowywany dla klientów (art. 24 ust. 1 pkt 7 ustawy o wymianie informacji podatkowych). Środki trzymane za granicą na koncie z pieniądzem elektronicznym również trafiają więc do wymiany informacji.
Raporty giełd w ramach DAC8
Najważniejsza zmiana weszła w 2026 r. Ustawa z 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 347) wdrożyła dyrektywę Rady (UE) 2023/2226, nazywaną DAC8. Od tej pory dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów raportują transakcje swoich klientów.
Raport zawiera dane klienta, w tym NIP lub PESEL. Podaje też łączne kwoty zakupów i sprzedaży za waluty tradycyjne, takie jak złoty czy euro. Obejmuje również wymiany na inne kryptoaktywa i transfery (art. 88m ustawy o wymianie informacji podatkowych). Dostawca składa raport Szefowi KAS do 30 czerwca następnego roku (art. 88l ust. 1).
Pierwszy raport, za 2026 r., urząd dostanie do 30 czerwca 2027 r. Państwa Unii wymienią się danymi za ten rok do 30 września 2027 r. (Komisja Europejska). DAC8 obejmuje transakcje od 1 stycznia 2026 r. Lat 2020–2025 nikt w tym trybie nie raportuje, ale dla nich działają źródła opisane wyżej.
Blockchain jako jawny rejestr
W publicznych sieciach, np. w sieci Bitcoin, każda transakcja jest widoczna dla wszystkich i nie da się jej usunąć. Giełda zna adresy, na które wypłacała klientom kryptowaluty, i te, z których przyjmowała wpłaty. Gdy urząd ma dane z giełdy albo z banku, może bezpośrednio na blockchainie sprawdzić, dokąd trafiły środki.
Co to oznacza dla nierozliczonych lat 2020–2025
Za lata sprzed 2026 r. urząd nie dostanie gotowego raportu DAC8. Może za to sięgnąć po dane z banków, GIIF i CRS. Czas wymagalności takich zaległości jest jednak ograniczony, bo podatek się przedawnia.
Kiedy przedawnia się podatek za dany rok
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się po 5 latach, licząc od końca roku, w którym minął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Podatek z PIT-38 płaci się do końca kwietnia roku następującego po roku sprzedaży. Podatek za 2020 r. przedawnia się więc 31 grudnia 2026 r., a za każdy kolejny rok o rok później.
| Rok sprzedaży | Koniec przedawnienia |
|---|---|
| 2020 | 31 grudnia 2026 r. |
| 2021 | 31 grudnia 2027 r. |
| 2022 | 31 grudnia 2028 r. |
| 2023 | 31 grudnia 2029 r. |
| 2024 | 31 grudnia 2030 r. |
| 2025 | 31 grudnia 2031 r. |
Do tego czasu naliczają się odsetki za zwłokę, więc z każdym miesiącem kwota do zapłaty rośnie.
Kiedy przedawnienie się wydłuża
Bieg przedawnienia zawiesza się z dniem wszczęcia postępowania o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Warunkiem jest zawiadomienie o tym podatnika (art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Urząd musi to zrobić najpóźniej do końca terminu przedawnienia (art. 70c).
W maju 2026 r. Sejm uchwalił ustawę, która miała ten przepis uchylić. Prezydent jej nie podpisał, a Sejm nie głosował ponownie, więc przepis nadal obowiązuje.
Częściową ochronę daje podatnikowi orzecznictwo. Sąd administracyjny bada, czy postępowania karnego skarbowego nie wszczęto tylko po to, by zatrzymać przedawnienie. Wynika to z uchwały siedmiu sędziów NSA z 24 maja 2021 r. (I FPS 1/21). Gdy zaś przedawni się sam podatek, ustaje też karalność przestępstwa skarbowego polegającego na jego uszczupleniu (art. 44 § 2 kodeksu karnego skarbowego).
Nierozliczona sprzedaż kryptowalut, a pisma jeszcze nie ma
W pakiecie „Zanim przyjdzie wezwanie” przygotowuję zaległe PIT-38 albo korektę zeznań i oceniam, czy warto złożyć czynny żal. Cena od 1 290 zł brutto, wycena ryczałtowa w ciągu 24 godzin w dni robocze.
Zakup kryptowalut też zostawia ślad
Od 1 stycznia 2019 r. wydatki na zakup kryptowalut wykazuje się w PIT-38. Trzeba to zrobić także za rok, w którym nic nie zostało sprzedane (art. 30b ust. 6a ustawy o PIT). Nadwyżka kosztów nad przychodami przechodzi na następny rok (art. 22 ust. 16 ustawy o PIT).
Urząd może też zapytać skąd pochodziły pieniądze na zakup. Jeśli wydatki w danym roku nie mają pokrycia w ujawnionych dochodach lub oszczędnościach, to urząd może opodatkować nadwyżkę. Ustawa nazywa ją przychodem nieznajdującym pokrycia w ujawnionych źródłach (art. 20 ust. 1b i art. 25b ustawy o PIT). Taki przychód jest opodatkowany stawką 75% (art. 25e ustawy o PIT).
W maju 2026 r. Ministerstwo Finansów przypomniało, że to podatnik musi wykazać i udowodnić swoje przychody i koszty (odpowiedź na interpelację nr 16866). Warto więc zachować potwierdzenia przelewów i dokumenty, które pokazują źródło pieniędzy.
Co możesz zrobić, zanim urząd się odezwie
Zaległe zeznania PIT-38
Podstawowy krok to złożenie zaległych PIT-38 za lata, w których była sprzedaż, i zapłata podatku z odsetkami. Przychód powstaje w chwili wymiany kryptowaluty na pieniądze, a nie w chwili wypłaty na konto. Wynika to z art. 11 ust. 1 i art. 17 ust. 1f ustawy o PIT. Daty sprzedaży trzeba więc ustalić z historii transakcji na giełdzie, a nie z wyciągu z banku.
Osobny problem to lata, w których były tylko zakupy. Nie jest przesądzone, czy koszty z takiego roku da się rozliczyć, jeśli za ten rok nie złożono zeznania.
Do kiedy można złożyć czynny żal
Zaległe zeznanie nie zamyka sprawy odpowiedzialności karnej skarbowej. Przed karą chroni czynny żal, czyli zawiadomienie urzędu o popełnionym czynie. Warunkiem jest zapłata całego podatku najpóźniej w terminie wyznaczonym przez urząd (art. 16 § 1–2 kodeksu karnego skarbowego).
Czynny żal nie zadziała, jeśli organ ma już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie. Nie działa też po rozpoczęciu czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia czynu, np. czynności sprawdzającej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy taka czynność nie dała podstaw do wszczęcia postępowania (art. 16 § 5 KKS).
Decyduje więc kolejność. Najwięcej szans na skuteczny czynny żal jest przed pierwszym pismem z urzędu, choć urząd może wiedzieć o sprawie wcześniej. Gdy pismo już przyszło, trzeba najpierw ustalić, czego dotyczy.
Najczęstsze pytania
Urząd nie śledzi na bieżąco portfeli ani prywatnych kont. W postępowaniu podatkowym może jednak uzyskać od banku historię przelewów, a od GIIF informacje o transakcjach powyżej 15 000 euro. Dostaje też dane z zagranicy. Od 2026 r. giełdy w Unii raportują transakcje klientów w ramach dyrektywy DAC8.
Zwykle zaczyna od pisma, w którym prosi o wyjaśnienia, historię transakcji albo zaległe zeznanie. Jeśli odpowiedź nie wystarczy, w postępowaniu podatkowym może zażądać danych z banku (art. 182–183 Ordynacji podatkowej). Korzysta też z informacji od GIIF, z raportów DAC8 i z materiałów z postępowań karnych skarbowych.
Samego zakupu nie zgłasza się na bieżąco. Od 2019 r. wydatki na kryptowaluty wykazuje się jednak w rocznym zeznaniu PIT-38 (art. 30b ust. 6a ustawy o PIT). Trzeba to zrobić także za rok, w którym nic nie zostało sprzedane. Nadwyżka kosztów przechodzi na kolejny rok i obniża podatek przy późniejszej sprzedaży.
Za rok, w którym były tylko zakupy, nie ma podatku do zapłaty, bo nie było przychodu. Kłopot zaczyna się przy późniejszej sprzedaży, bo urząd może kwestionować koszty z lat, za które nie złożono zeznania. Ta kwestia nie jest przesądzona, dlatego warto złożyć zaległe PIT-38 i zebrać dowody zakupu.
Z każdym rokiem może to zrobić coraz łatwiej. Od 1 stycznia 2026 r. dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów w Unii raportują transakcje klientów, a państwa wymieniają się tymi danymi (dyrektywa DAC8). Pierwsza wymiana, za 2026 r., nastąpi do 30 września 2027 r. Wcześniejszych lat DAC8 nie obejmuje, ale przelewy z polskiego konta zostają w banku.
Co do zasady nie. Gdy przedawni się podatek, ustaje też karalność przestępstwa skarbowego polegającego na jego uszczupleniu (art. 44 § 2 KKS). Przedawnienie może jednak zostać zawieszone, jeśli urząd wcześniej wszczął postępowanie karne skarbowe i zawiadomił o tym podatnika (art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej).
Na co uważać przed końcem 2026 r.
31 grudnia 2026 r. przedawnia się podatek z PIT-38 za 2020 r. Nie dotyczy to sytuacji, w której urząd wcześniej wszczął postępowanie karne skarbowe i zawiadomił o tym podatnika. Kolejne lata pozostaną otwarte jeszcze długo, a od 2027 r. urząd zacznie dostawać raporty DAC8. Czynny żal ma sens tylko przed pierwszą czynnością urzędu, więc z decyzją nie warto zwlekać.
Nazywam się Mateusz Świtalski i jestem radcą prawnym (OIRP w Poznaniu, nr wpisu PZ-5181). Przez około dwa lata pracowałem jako prawnik wewnętrzny w regulowanej instytucji finansowej z rynku kryptoaktywów. Więcej o mnie i mojej praktyce.